Lees over het lezen van anderen.

Hella Haasse

»Het is toch opmerkelijk dat juist nu, in deze tijden van geavanceerde communicatiemiddelen, nog altijd geen enkel systeem uitgevonden is dat kan wat het menselijk brein kan. Lezen, in al zijn vormen. Want lezen is veel meer dan letters absorberen en herkennen; lezen is een individuele culturele bezigheid, die een veelheid van vermogens vereist. Een computer kan letters lezen. Maar alleen de mens kan interpreteren, op zoek gaan naar verschillende betekenislagen en suggesties, associaties oproepen, de schoonheid van de taal aanvoelen, de zeggingskracht van woorden, zinnen of spaties en stiltes gewaarworden, woorden tot leven brengen.
Wat dat betreft ben ik bijzonder verontwaardigd over de kwaliteit van het huidige onderwijs in Nederland, en over de inferieure rol die literatuur daarin nog speelt. Wat in de kindertijd geprikkeld wordt gaat nooit meer verloren. De literatuur heeft mij gemaakt tot wie ik ben. In het lyceum van de Carpentier Alting Stichting in Batavia hadden we echte topleraren, toegewijde intelligentsia die in de conservatieve kringen van Nederland niet zo gemakkelijk hun draai konden vinden, maar die zich in Indië, ondermeer met hun kennis van de nieuwe literatuur, naar hartelust konden uitleven. Onze klassen telden zeven leerlingen, elke les was bij wijze van spreken een privé-les. Vaak gingen we tijdens de weekends kamperen met onze leraren in de bergen, en dan besteedden zij, vooral meneenr Koets staat me nog bij, al hun tijd aan de ontleding van de klassiekers. Ik ben die school en zijn leraren heel dankbaar voor alles wat ze me gegeven hebben. Lezen is ongetwijfeld een talent. En elk talent kun je ontwikkelen."
(...)
"Maar toen ik zes jaar was, werd mijn moeder ziek. Ze kreeg pleuritis, en de Chinese longarts in Soerabaja raadde haar aan het klimaat van Indië een tijdje volledig te verlaten. Ze heeft toen tweeëneenhalf jaar in een sanatorium in het Zwitserse Davos doorgebracht. Mijn broer en ik zijn met haar meegegaan. Ik ben die tijd behoorlijk eenzaam geweest. Ik was weg uit het land waar ik geboren was, weg van de geuren en kleuren en van de mensen die zo vanzelfsprekend bij mij leken te horen. In Davos heb ik ervaren wat een grote troost het genot van het lezen kan bieden. Ik was zes en kon wel al letters schrijven, maar nog geen verhalen maken. En dus las ik, en ontdekte dat ik, door te lezen, mijn eigen fantasie en gedachten kon voeden. Later, toen de oorlog begon, en ik in Nederland verbleef, heb ik een tweede periode van diepe eenzaamheid beleefd. Maar toen kon ik schrijven, en vonden mijn gevoelens een andere uitweg."
«

Hella Haasse in De Morgen van 22 november 2006.



1954                                              2006